heim
til baka

Sókrates (470-399)

•    þekktu sjálfan þig

•    Hvað er . . .? spurningar

•    Maður Xanþippu

•    ljótur

•    lærifaðir Platons

•    skrifaði aldrei neitt sjálfur

•    Ákærður og fyrir að spilla æskulýð Aþenu

•    dæmdur til dauða

Aðferð Sókratesar

Sókrates spyr viðmælanda sinn

    Hvað er  x ?

Viðmælandinn telur upp dæmi um x

Sókrates heimtar skilgreiningu á x, hvað er x í sjálfu sér?

Viðmælandi reynir að setja fram skilgreiningu

Sókrates hrekur skilgreininguna með því að benda á mótsagnir sem hún leiði af sér

Samræðan endar án þess að niðurstaða hafi fengist um hvað x er í sjálfu sér

Þverstæður Sókratesar

Enginn gerir viljandi rangt

      maður breytir alltaf með eigin hagsmuni í huga

    að breyta rangt er vont fyrir mann

    maður breytir því ekki rangt viljandi

    heldur veit maður ekki betur

Dygð er þekking

      ef maður veit hvað er gott fyrir mann breytir maður rétt

    breyti maður rétt er maður dygðugur

    dygð er þekking - andstæðan vanþekking

Hugmynd Sókratesar um þekkingu

  persónuleg: þekktu sjálfan þig

   almenn hugtök og skilgreining þeirra: réttlæti, hugrekki, dygð, hið góða líf  þekking er algild

   sá sem býr yfir sannri þekkingu breytir rétt

Málsvörn Sókratesar

I Varnarræðan

Sókrates svarar ákærum á hendur sér

Boðar sannleiksást

Hræðist ekki dauðann

Guðinn Appolon lagði á hann þá skyldu að kenna

Réttlætið og hið góða líf

Verra að gera öðrum rangt en að láta brjóta á sér

II Dæmdur sekur 280-221

Á að stinga upp á refsingu: telur sig eiga gott eitt skilið

III Dæmdur til dauða 360-141

Sonarhefnd og sannleiksangur

Kríton

Á Sókrates að flýja úr fangelsinu?

“Það er ekki mest um vert að lifa, heldur að lifa vel.”

Rök Krítons fyrir flótta:

dauðinn ógæfa

almenningsálitið; fjármunir og vinátta

honum yrðu veitt grið í öðrum borgum

bregst sonum sínum

Forsendur að baki ákvörðunar Sókratesar:

1. Ekki skal láta tilfinningar ráða heldur fara eftir þeirri skoðun sem er skynsamleg (sannleiksástin)

2.  Ekki skal fara eftir almenningsáliti heldur áliti sérfræðings; hér sérfræðings í réttlæti og ranglæti, svo Sókrates hugsar málið sjálfur

3.  Aldrei skal breyta rangt - jafnvel þótt við séum órétti beitt.

Þrjár siðareglur

1.  Við eigum aldrei að gera öðrum illt

2.  Við eigum að halda loforð

3.  Hlýða skal foreldrum og kennurum

Ef Sókrates flýr úr fangelsinu telur hann sig brjóta gegn þessum siðreglum. Ákvörðun hans er því siðferðileg.

efst á síðu