Rafrįsir.

Rafrįsir.
    Rafrįs eru eitthvert kerfi sem leišir rafstraum ķ hring. Žaš getur veriš nįttśrulegt fyrirbęri eins og lofthjśpurinn žar sem hlešslur stķga til lofts ķ góšu vešri en streyma svo aftur nišur žegar eldingum slęr nišur eša žęr geta veriš manngeršar eins og rafhlaša sem er tengd ķ bįša enda meš vķr. Žęr rafrįsir sem viš munum skoša hér eru žęr sem viš getum sjįlf sett saman meš einföldum tękjum.

Tvennt žarf aš vera til stašar til aš viš fįum fram rafrįs sem straumur fer um. Ķ fyrsta lagi žarf aš vera einhver aflgjafi sem gefur bęši spennu og straum. Hann skapar žį orku sem žarf til aš knżja strauminn ķ gegnum rįsina. Slķkur aflgjafi getur  til dęmis veriš rafhlaša.

Ķ öšru lagi žarf rįsin aš liggja ķ hring žannig aš straumurinn komi aftur ķ rafhlöšuna sem hann fór frį. Einföld leiš til aš bśa til slķka hringrįs er aš tengja vķr milli plśs og mķnusskauta rafhlöšu. Žį vęrum viš meš einfalda rafrįs og straumur fęri um vķrinn. Eina višnįmiš sem vęri móti straumnum ķ slķkri rįs er višnįmiš ķ vķrnum sem er afar lķtiš. Straumurinn myndi žvķ streyma višnįmslķtiš milli skauta rafhlöšunnar og hśn myndi tęma sig į mjög stuttum tķma. Žetta kallast aš skammhleypa rafhlöšunni.

Til aš hafa stjórn į straumnum ķ rįsinni getum viš sett višnįm inn ķ hana. Žvķ meira sem višnįmiš er žvķ minni veršur straumurinn fyrir sömu spennu. Slķkt višnįm getur veriš eitthvert tęki eša vķr sem veitir mikla mótstöšu gegn straumnum eša einfaldlega ljósapera. Aš auki eru til fleiri raftęki sem hafa mismunandi tilgang sem hęgt er aš setja inn ķ rįsina allt eftir žvķ hvaš viš viljum aš hśn geri.

 

Tįknmyndir.
   Til aš geta gert okkur grein fyrir žvķ hvernig rafrįs virkar gerum viš tįknmynd af žvķ hvernig hśn lķtur śt. Ekki teiknum viš nįkvęmar myndir af öllum tękjum heldur notum viš tįknmynd fyrir hvert tęki sem ķ rįsinni er. Hér fyrir nešan mį sjį nokkrar tįknmyndir fyrir rafrįsir:

taknmy.jpg (56745 bytes)

 

    Žessar myndir getum viš svo sett saman til aš bśa til žį mynd sem viš viljum. Sem dęmi mį hér til hlišar sjį mynd žar sem rafhlaša er tengd viš višnįm og ljósaperu.

    Athugiš aš lengra strikiš ķ rafhlöšunni stendur fyrir + skaut en styttra strikiš fyrir - skaut. Aš auki hefur veriš settur rofi inn ķ rafrįsina og tveir męlar. Annar er straummęlir (męlir ķ amperum) en hinn er spennumęlir (męlir ķ voltum). Athugiš lķka aš straummęlirinn er settur inn ķ rįsina žvķ hann męlir ašeins žann straum sem ķ gegnum hann fer. Hér fer allur straumurinn ķ gegnum hann svo hann męlir heildarstrauminn. Spennumęlirinn męlir hins vegar spennufalliš sem veršur ķ ljósaperunni, ž.e. orkuna sem ljósaperan tekur til sķn. Spennufalliš fęst meš žvi aš bera saman spennuna sitthvoru megin viš peruna. Žvķ er spennumęlirinn settur utan viš rįsina og tengdur viš tvo punkta sem eru sitt hvoru megin viš peruna.

 

rafras1.jpg (12554 bytes)